30 Ekim 2014 Perşembe

Saat Kuleleri : Zamanın Tanıkları


Anadolu'da seyahat ederken saat kuleleri ile karşılaştığımda o şehre karşı her zaman bir sempati duymuşumdur. Demiryolu gibi geç gelmesine rağmen saat kuleleri bu topraklar tarafında çabucak sahiplenilmiş. Özellikle Abdülhamid Han'ın öncülüğünde yurdun dört bir tarafında yayılmış saat kuleleri. Şehirlerin odak merkezi olmuşlar. Halk tarafından büyük teveccühle karşılanmışlar. Benim yakınlığımda bundan olsa gerek.

Saat kuleleri Avrupa'da 14.yy itibaren yapılmaya başlanmış olmasına rağmen ülkemizde 18. ve 19. yy'larda ancak yaygınlaşmış. Bunun en büyük sebebi müslümanların halihazırda günlük zaman dilimlerini belirleyen 5 vakit ezan gibi bir mekanizmalara sahip olmasıdır. Minareler doğal bir saat kulesi vazifesi görerek insanların ihtiyaçları karşılamaktaydı. Müslümanlar bilimadaları da kum saati, güneş saati, su saati hatta fil saati gibi icatlar yaparak bu vakitleri belirlemeyi kolaylaştırmaya çalışmışlardı. ( Bakınız : İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi). Özellikle güneş saatleri şehirlerin büyük camilerinde yeralmaktaydı. Bununla birlikte muvakkithaneler de saatleri belirlemekte işlev görüyordu.

Osmanlı'da 17.yy'dan itibaren Avrupa'daki bilim ve sanayideki gelişmeleri takip etmek için çeşitli reform hareketleri başlatıldı. Saat kuleleri de bu batılalaşma hareketinin simgesi haline gelmiştir. Evliya Çelebi'nin Seyehatnamesinde de geçen kayıtara göre Osmanlı topraklarında ilk saat kulesi 1577'de Üsküp' yapılmıştır. Anadolu'da inşa edilen ilk saat kulesi ise 1797 tarihli Safranbolu saat kulesidir.

Sultan II. Abdülhamit saat kulelerinin yapımına büyük katkısı vardır. Sadece bu dönemde 144 saat kulesi yaptırılmış. Özellikle Abdülhamid Hanı'n tahta çıkışının 25. ve 30. yıl dönümlerinde şehirlerin valileri saat kulesi yaptırıp sultana sunma yarışına girmişler. Bunlar içinde ise en görkemlisi elbette İzmir Saat Kulesi olmuş. Kendisi kadar açılışısı oldukça şatafatlı olmuş. 100 yıldan fazla olmasına rağmen halen İzmir'in en önemli olaylarında bir tanesidir.

Saat kulelerinin yapımı Cumhuiyet dönemi valileri tarafında da devam etmiştir. Halen şehirlerin simgesi durumundaki bir çok kule bu dönemde yapılmıştır.

Şehirler için bu kadar önemli olmalarına karşın saat kulelerine karşı genel bir vefasızlık gösterilmiş. Bir çok kule kasti sebeplerden yıktırılmış yada kaderine terk edilmiştir. Bunun altında tek bir sebep aklıma geliyor. Bu eserlerin Abdülhamid Han emri ile yaptırılmış olması. Bende oluşan intiba bu. O kadar çok örneği varki. Edirne Saat Kulesinin dinamitle patlatılması, Amasya Saat Kulesinin köprü inşaatı için yıkılması en hazin olanları. İzmir Saat Kulesi bile ciddi bir tamir görmemiş hatta üzerindeki Osmanlı tuğralı işlemeleri kaldırılmıştır.  Sivas Kalesinde yıkılan bir saat kulesinin varlığı bile yıllar sonra farkedilmiştir.

Genellikle şehirlerin meydanlarına inşa edilmekle birlikte, tepelere yapılarak sadece çanı ile işlev göre saat kuleleri de bulunmaktadır. Göynük saat kulesi bunun en güzel örneğidir. İstanbul'da ki saat kuleleri Anadolu şehirlerinde önemli bir figür olamamışlardır. Kule formunda en önemlisi olmabahçe Saat Kulesidir. Diğerleri Hamidiye Saat Kulesi, Şişti Etfal Saat Kulesi ve Tophane Saat Kulesidir. Bunların haricinde İstanbul'da çatılarda yada  binaya bitişik nizamda saat kuleleri yaygındır. Haydarpaşa ve Sirkeci Garları, İstanbul Üniversite Kapısı örnek gösterilebilir. .

Günümüzde bile ihtiyaç olmamasına rağmen saat kulelerine büyük ilgi vardır. Özellikle simgesel bir yapısı olmayan il ve ilçeler saat kuleleri yaparak bu açıklarını kapatmaya çalışmaktalar. Ancak sonrada yapılan saat kulelerinin başarılı örnekleri çok az sayıdadır. Gayri ciddi örnekleri özensiz bir şekilde inşa edilmeye devam etmektedir.

Yolculuklarımızda gönlümüzde yer edine saat kulelerinde kesitler.

Amasya Saat Kulesi : 

1860 yılında Ziya Paşa tarafında yaptırılan Amasya Saat Kulesi, 1940 yılında dönemin valisi tarafından köprü inşaatı sebep gösterilerek yıkılmış. Günümüzdeki kule ise 2002 yılında tarihteki özgün formunda uzak bir şekilde tekrar inşa edilmiş.

Amasya Saat Kulesi 

Bolu Göynük Saat Kulesi 

1923-1924 yılında milli mücadelede anısına yaptırılmıştır. Kadransız olarak edilen kule Akrebin Yolculuğu filmine ev sahipliği yapmış. Ne yazıkki yine film çekimi sırasında yanarak yok olmuş. 2001'de aslına uygun olarak tekrar inşa edilmiş.

Göynük Saat Kulesi 

Bolu Mudurnu Saat Kulesi 

Ahşap saat kulelerin nadir örneklerinde Mudurnu Saat kulesi ilk olarak 1890 yılındı yapılmış. Daha sonra 1905 ve 1960 altında çıkan yangınlar sonrası iki kere daha yapılmak zorunda kalınmış.

Mudurnu Saat Kulesi 

Bursa Yenişehir Saat Kulesi

Bursa'nın tarihi ilçesinde yer alan Yenişehir Saat Kulesi ilk olarak 1906 yılında inşa edilmiş. Yunan işgalinden yıkıldıktan sonra 1936 yılında Zafer anıtı olarak tekrar inşa edilmiş.  


Edirne Saat Kulesi

Yakın tarihte devlet eliyle yapılan vandallıklara en iyi örnek Edirne Saat Kulesi olsa gerek. Mekedonya Kulesi olarak adlandırılan eski Edirne Roma Surlarının burçlarından bir tanesi üzerine inşa edilen saat kulesi 1953 yılında şehir siluetini bozduğu gerekçesi ile dinamitle patlatılmış. 

Edirne Saat Kulesi

İzmir Saat Kulesi

Saat kulelerinin Sultanahmeti dense yeridir. 1901 yılında Kamil Paşa tarafından şatafatlı bir törenle açılmıştır. Endülüs mimarisinin ülkemizdeki az sayıdaki örneklerinden bir tanesidir. 
İzmir Saat Kulesi

İzmir Saat Kulesi

İzmit'in simgesi, aynı zamanda en estetik tarihi saat kulelerinde bir tanesidir. 

İzmit Saat Kulesi

Safranbolu Saat Kulesi : 

1797 tarihli Safranbolu saat kule Anadolu'da inşa edilen ilk saat kulesidir. 200 yıllık kadranı halen çalışır durumda olması ile ünlüdür. 


Tokat Saat Kulesi

1901 yılında Bekir Paşa tarafından yaptılan Tokat Saat Kulesi şehir günlelik yaşamında büyük yer kaplar. Günümüzde bile iftar vakitlerinde kullanıma devam etmektedir. 33 mtlik kulenin belki de en önemli özelliği yapılışından itibaren alt katında bir saat dükkanının olması. Saatçi kulenin bakımından sorumludur.  


İstanbul Saat Kuleleri

Dolmabahçe Saat Kulesi

İstanbul'daki saat kuleleri içinde en güzel olanı. Yine Abdülhamid tarafından 1894 yılında Balyan ailesine yaptırılmış. 

Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Binası Saat Kulesi



 Büyükada Saat Kulesi



 Haydarpaşa Garı Saat Kulesi



İstanbul Üniversite Kapısı Saat Kuleleri




 Sirkeci Garı Saat Kuleleri



Çanakkale Saat Kulesi

Çanakkale Saat Kulesi Sultan II.Abdülhamid'in tahta çıkışının 20.yılı anısına 1897-1898 yılında Cemil Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Çanakkale Saat Kulesi abdülhamid 20.yıl
Çanakkale Saat Kulesi

Şanlıurfa Saat Kulesi

Şanlıurfa Ulu Cami avlusunun kuzeybatı köşesinde Haçlı Kontluğu döneminde kalma kilise çan kulesi 1927-1945 yılları arasında Urfa Saat Kulesi’ne dönüştürülmüştür.
Şanlıurfa Saat Kulesi



2 yorum:

fastman3423 dedi ki...

güzel bir çalışma olmuş. emeğine sağlık

Fatih YILDIZ dedi ki...

Teşekkürler

Yorum Gönder

 
Design by Wordpress Theme | Bloggerized by Free Blogger Templates | free samples without surveys