Yerinden Çıkan Çivi Yerine Çakılır

Murakami’nin bir kitabını okurken Japonlara ait hoşuma giden yeni bir atasözü öğrendim: “Deru kugi wa utareru.” anlamı “Yerinden çıkan çivi yerine çakılır.”

İlk bakışta bu sözü hem olumlu hem de olumsuz yorumlamak mümkün. Olumsuz tarafından baktığımızda, yenilikçiliğin önünü tıkama şeklinde anlaşılabilir. Yeni bir fikir mevcut işleyişi sorguladığında bazı insanların alışkanlıklarını, konumlarını veya çıkarlarını tehdit edebilir. Böylece fikir, yeterince değerlendirilmeden reddedilebilir.

Ancak Japon kültüründeki “Wa”, yani kolektif uyum ve toplumsal barış kavramı üzerinden düşündüğümüzde, atasözünün başka bir boyutu ortaya çıkıyor. Buradaki çivi, yalnızca farklı düşünen bir bireyi değil, gruptan ayrışarak ortak dengeleri bozan kişiyi de temsil edebilir. Çivinin yeniden çakılması ise bu açıdan bireyi cezalandırmaktan çok, onu yeniden grubun parçası haline getirme ve uyumu koruma çabası olarak yorumlanabilir.

Bu sözün Japonların yeniliğe değer vermediği anlamına gelmediği malum. Asıl mesele, yeniliğin nasıl ortaya konduğu ve grubun geri kalanıyla nasıl ilişkilendirildiği. Bir fikri yalnızca “Ben en doğrusunu biliyorum.” diyerek savunmakla, başkalarını da değişimin bir parçası haline getirmek arasında önemli bir fark var. Bir çivi tehlikeli biçimde dışarıda kalıyorsa onu çakmak gerekebilir. Ama bütün çivileri aynı hizaya getirmek uğruna bir yapının yeni bir kat çıkmasını engelliyorsak sorun çivide değil, bizim hizalama alışkanlığımızdadır.